Book Appointment Now
LGS ve YKS Sürecinde Sınav Kaygısı Yaşayan Öğrenciye Veli Yaklaşımı Nasıl Olmalı?
LGS ve YKS gibi öğrencilerin eğitim hayatında önemli bir yere sahip sınavlar yaklaşırken sınav kaygısı ve stresin artması oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. Herkesin hemfikir olduğu gibi; bir miktar kaygı, öğrencinin sınava hazırlanmasına ve dikkatini toplamasına yardımcı olabilir. Ancak birçok danışanımda gördüğüm gibi, sınav kaygısı yoğunlaştığında günlük yaşamları, ders çalışma süreçleri, uykuları veya sınav performansları olumsuz etkiliyor.
Bu süreçte yalnızca öğrencinin değil, ebeveynlerin de sınav kaygısı yaşayabildiğini unutmayın. Anne ve babanın sınava yüklediği anlam, beklentileri ve çocuğuyla kurduğu iletişim, öğrencinin sınav sürecini nasıl deneyimlediğini etkileyebilir. MEB’in veli rehberlerinde de bu konudan bahsedilmiş. Ebeveynlerin kendi kaygılarını fark etmeleri, çocuğa güven vermeleri, kıyaslamadan kaçınmaları ve sonuçtan çok sürece odaklanmaları önerilmektedir.
Peki sınav kaygısı yaşayan bir öğrenciye veli olarak nasıl yaklaşmalıyız?
Sınav Kaygısı Nedir ve Çocuğunuzda Nasıl Anlarsınız?
Sınav kaygısı, sınav öncesinde, sınav sırasında veya sonrasında ortaya çıkabilen yoğun endişe, huzursuzluk ve gerginlik hali olarak düşünülebilir. Kaygı yalnızca düşüncelerle sınırlı kalmayabilir; bedensel, duygusal ve davranışsal belirtilerle de kendini gösterebilir.
Her öğrencinin sınav kaygısını yaşama biçimi farklıdır. Bu nedenle tek bir belirti üzerinden değerlendirme yapmak yerine öğrencinin genel davranışındaki ve günlük yaşamındaki değişikliklere dikkat etmek daha anlamlıdır.
Sınav Kaygısı Fiziksel Belirtileri
Sınav döneminde bazı öğrencilerde:
- Kalp atışlarında hızlanma
- Terleme veya titreme
- Karın ağrısı
- Mide bulantısı
- Baş ağrısı
- Uyku düzeninde değişiklik
- İştah değişiklikleri
- Yorgunluk veya halsizlik
gibi bedensel yakınmalar görülebilir.
Sınav Kaygısı Duygusal ve Zihinsel Belirtileri
Öğrenci:
- Başarısız olacağı konusunda yoğun biçimde endişelenebilir.
- Kendisine güvenmekte zorlanabilir.
- Sürekli kötü bir sonuç düşünerek kaygılanabilir.
- Dikkatini toplamakta güçlük yaşayabilir.
- Öğrendiği bilgileri sınav sırasında hatırlamakta zorlanabilir.
- Daha gergin, huzursuz veya karamsar hissedebilir.
Sınav Kaygısı Davranışsal Belirtileri
Kaygı bazen davranışlarda da ortaya çıkabilir. Öğrenci ders çalışmayı erteleyebilir, çalışmayı tamamen bırakabilir, deneme sınavlarına girmekten kaçınabilir veya sınavla ilgili konuşmalardan uzak durabilir.
Burada önemli olan davranışı yalnızca “tembellik” veya “isteksizlik” olarak yorumlamamak; altında bir kaygı veya başarısızlık korkusu olup olmadığını anlamaya çalışmaktır.
Sınav Döneminde Yanlış Veli Tutumları Kaygıyı Artırabilir mi?
Ebeveynlerin sınav döneminde çocuklarının başarısını önemsemesi oldukça doğaldır. Ancak iyi niyetle yapılan bazı tutumlar öğrencinin üzerindeki baskıyı artırabilir.
MEB’in veli rehberlerinde de ebeveynlerin kendi sınav kaygılarını fark etmeleri, çocuklarını başkalarıyla kıyaslamamaları, aşırı beklentiden kaçınmaları ve sonuç yerine sürece odaklanmaları önerilmektedir.
“Biz Senin İçin Bu Kadar Şey Yapıyoruz” Baskısı
Ebeveynlerin maddi ve manevi çabalarının çocuğa hatırlatılması bazen motive etmek yerine “Başarılı olmazsam ailemi hayal kırıklığına uğratacağım” düşüncesini güçlendirebilir. Bu da dolaylı yoldan sınav kaygısı tetikleyebilir.
Çocuğun sınav sonucunu yalnızca kendi geleceği açısından değil, ailesine karşı bir sorumluluk gibi hissetmesi kaygıyı artırabilir.
Bu nedenle:
“Biz senin için elimizden geleni yapıyoruz, sen de kazanmak zorundasın.”
yerine,
“Sınav senin için önemli, bunu biliyoruz. Elinden geleni yaparken yanında olduğumuzu bilmeni istiyoruz.”
gibi destekleyici bir iletişim tercih edilebilir.
Kıyaslama Tuzağı
“Bak arkadaşın kaç saat çalışıyor.”
“Kuzenin senden daha yüksek net yapıyor.”
“Komşunun çocuğu çoktan bütün konuları bitirdi.”
gibi cümleler öğrenciyi motive ediyor gibi görünse de (bu sizin için bile motive edici değilken çocuğunuzdan istemek biraz haksızlık) çoğu zaman odağı öğrencinin kendi gelişiminden uzaklaştırır.
Her öğrencinin akademik düzeyi, çalışma biçimi, kaygı düzeyi ve ihtiyaçları farklıdır. Başka öğrencilerle kıyaslamak yerine öğrencinin kendi gelişimine odaklanmak daha yapıcıdır.
Sınav Stresi Yaşayan Çocuğa Nasıl Yaklaşılmalı?
1. Sonuca Değil, Çabaya ve Sürece Odaklanın
Sınav döneminde konuşmaların tamamını netler ve puanlar etrafında yapmak yerine öğrencinin gösterdiği çabayı fark etmek daha destekleyici olabilir. Sınav kaygısı iletişim ile oldukça azaltılabildiğini birçok danışanımda gördüm. Örneğin:
“Kaç net yaptın?” sorusunun yanında:
“Bugün çalışmak senin için zor olmasına rağmen devam ettiğini görüyorum.”
veya
“Bugün elinden geleni yapmak için uğraştığını fark ettim.”
gibi cümleler kullanılabilir.
Buradaki amaç başarıyı önemsizleştirmek değil; öğrencinin değerinin yalnızca sınav sonucundan ibaret olmadığını hissettirmektir.
2. Sınavın Bir İnsanlık veya Kişilik Değerlendirmesi Olmadığını Hissettirin
Bazı öğrenciler sınav sonucunu yalnızca akademik bir sonuç olarak değil, “başarılı veya başarısız bir insan olduğunun göstergesi” gibi algılayabilir. Sınav kaygısı burada yine tetiklenebilir. Danışanlarımda gördüğüm diğer bir tutum da bu. Özellikle velilerde görüyorum. Başaramazsan senden olmaz, demeyin.
Bu noktada ebeveynin mesajı açık olmalıdır:
“Bu sınav senin hayatındaki önemli sınavlardan biri olabilir ama senin değerini belirleyen tek şey değil.”
Sınavı önemsemek ile sınava çocuğun bütün geleceğini ve değerini yüklemek arasında önemli bir fark vardır.
3. Sürekli “Çalış” Demek Yerine Çalışma Düzenini Destekleyin
Özellikle yoğun sınav dönemlerinde öğrencinin ders çalışması konusunda sürekli hatırlatma yapılması, zaman içinde ebeveyn-çocuk iletişiminin yalnızca ders ve sınav etrafında dönmesine neden olabilir. Her şey sürekli sınav kaygısı tetikleyebiliyor değil mi 🙂
Hatırlatmak yerine:
- Çalışma ortamının düzenlenmesine yardımcı olmak
- Günlük rutinin oluşmasını desteklemek
- Uyku ve beslenme düzenine dikkat etmek
- Gerektiğinde çalışma planı oluşturmasına yardımcı olmak
- Belirli aralıklarla nasıl hissettiğini sormak
daha yapıcı bir yaklaşım olabilir.
MEB kaynakları da sınav öncesinde fiziksel ihtiyaçların, uyku ve beslenmenin gözetilmesini ve öğrencinin kaygısının azaltılmasına yardımcı olacak düzenli yaşam alışkanlıklarının desteklenmesini önermektedir.
Sınav Kaygısı Olan Çocuğa Ne Denmeli, Ne Denmemeli?
Bazen söylenen cümlenin niyetinden çok, öğrencinin bu cümleyi nasıl duyduğu önemlidir.
| Denememeye çalışın | Bunun yerine |
|---|---|
| “Bu gidişle hiçbir yeri kazanamayacaksın.” | “Nerede zorlandığını birlikte anlamaya çalışabiliriz.” |
| “Biz senin yaşındayken gece gündüz çalışırdık.” | “Senin çalışma biçimini ve ihtiyaçlarını anlamaya çalışıyorum.” |
| “Korkacak bir şey yok, halledersin.” | “Şu anda endişeli olduğunu fark ediyorum. İstersen bunun hakkında konuşabiliriz.” |
| “Bak arkadaşın senden daha yüksek yaptı.” | “Kendi gelişimine ve yapabileceklerine odaklanalım.” |
| “Kaç net yaptın?” | “Bugünkü denemeden sonra nasıl hissettin?” |
| “Bu sınav geleceğini belirleyecek.” | “Bu sınav önemli olabilir ama hayatındaki tek belirleyici şey değil.” |
Tembelliğe göz yummak değil bu anlattıklarım yanlış anlaşılmasın. Burada anlatmaya çalıştığım, sınav kaygısı yaşayan bir çocuğa yaklaşım. Hatırlatmış olayım. Öte yandan burada çocuğun kaygısını tamamen ortadan kaldırmaya çalışıyoruz, kaygıyı konuşulabileceğini ve yönetilebileceğini, kaygısına rağmen arkasında ailesi olduğunu hatırlatmaya çalışıyoruz. Hesap sormayacağız, biz aynı saftayız.
Sınav Günü Yaklaştığında Ailelerin Dikkat Etmesi Gerekenler
Sınavdan Önceki Son Haftada Ev İçi Atmosfer
Sınav yaklaştıkça evdeki bütün konuşmaların sınava dönüşmesi öğrencinin baskı hissetmesine neden olabilir.
Son günlerde sürekli:
“Çalıştın mı?”
“Kaç soru çözdün?”
“Eksik konun kaldı mı?”
şeklinde kontrol edilmek yerine, öğrencinin rutinini mümkün olduğunca korumasına yardımcı olmak daha uygun olabilir.
Sınav dışındaki günlük yaşamın tamamen ortadan kaldırılmaması, öğrencinin biraz dinlenmesine ve dikkatini başka alanlara yöneltmesine de olanak tanıyabilir.
Sınav Sabahı Ebeveyn Kaygısını Çocuğa Yansıtmamak
Ebeveynin kaygılı olması anlaşılabilir bir durumdur. Ancak sınav sabahı yoğun endişe, sürekli uyarı ve son dakika baskısı öğrencinin gerginliğini artırabilir.
Sınav sabahı mümkün olduğunca:
- Sakin ve olağan bir iletişim kurmak
- Ulaşım ve gerekli hazırlıkları önceden planlamak
- Kahvaltı, su ve ihtiyaçları konusunda destek olmak
- Son dakika ders çalışması konusunda baskı yapmamak
- Kısa ve güven verici bir iletişim kurmak
daha uygun olabilir.
MEB’in sınav dönemi rehberlerinde de ebeveynlerin kendi kaygılarını tanımaları, çocuğa güven vermeleri, olağanüstü bir atmosfer oluşturmamaları ve fiziksel ihtiyaçlara dikkat etmeleri önerilmektedir.
Ebeveynin Kaygısı Çocuğa Yansır mı?
Ebeveynlerin çocuklarının sınav başarısını önemsemesi doğaldır. Ancak ebeveynin yoğun kaygısı, yüksek beklentileri veya sınava yüklediği anlam çocuğun yaşadığı baskıyı artırabilir.
Örneğin ebeveyn sürekli olarak sınav sonucunu konuşuyor, çocuğunu diğer öğrencilerle kıyaslıyor veya başarısızlığı çok ağır bir sonuç olarak ifade ediyorsa öğrenci sınavı olduğundan daha büyük bir tehdit gibi algılayabilir.
Bu nedenle sınav sürecinde yalnızca öğrencinin kaygısını değil, kendi kaygınızı da fark etmek önemlidir.
Kendinize şu soruları sorabilirsiniz:
- Çocuğumun başarısını kendi kaygımı azaltmak için mi takip ediyorum?
- Sınav sonucuna olması gerekenden fazla anlam yüklüyor muyum?
- Çocuğumla konuştuğumuz konuların çoğu sınavla mı ilgili?
- Onu başka öğrencilerle kıyaslıyor muyum?
- Çocuğum başarısız olduğunda ona vereceğim tepki konusunda ne düşünüyor?
Bu soruların cevapları, iletişim biçiminizi yeniden değerlendirmek için iyi bir başlangıç olabilir.
Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?
Her sınav kaygısı profesyonel destek gerektirmez. Ancak kaygı yoğunlaştığında ve öğrencinin günlük yaşamını belirgin şekilde etkilemeye başladığında destek almak düşünülebilir.
Örneğin:
- Kaygı nedeniyle ders çalışmakta ciddi zorlanma
- Sınava veya denemelere girmekten kaçınma
- Sürekli fiziksel yakınmalar
- Uyku düzeninde belirgin bozulma
- Yoğun korku veya çaresizlik hissi
- Okul ve günlük yaşam işlevselliğinde belirgin düşüş
- Kaygının aile ilişkilerini ciddi biçimde etkilemesi
gibi durumlarda profesyonel değerlendirme yararlı olabilir. MEB kaynakları da sınav kaygısının günlük yaşamı olumsuz etkilemesi veya işlevselliği bozması durumunda profesyonel destek alınmasını önermektedir.
Burada önemli bir ayrım da vardır: Yoğun veya farklı belirtiler söz konusu olduğunda uygun sağlık profesyoneline başvurmak gerekir. Psikolojik danışmanlık, gerektiğinde diğer sağlık hizmetleriyle birlikte değerlendirilebilir.
Sık Sorulan Sorular
Sınav kaygısı yaşayan öğrenci ders çalışmayı bırakabilir mi?
Evet, yoğun kaygı bazı öğrencilerde ders çalışmayı erteleme, çalışmaktan kaçınma veya tamamen bırakma şeklinde ortaya çıkabilir. Bu davranışı yalnızca isteksizlik olarak değerlendirmek yerine altında kaygı veya başarısızlık korkusu olup olmadığına bakmak önemlidir.
LGS veya YKS sürecinde ebeveyn kaygısı çocuğa geçer mi?
Ebeveynin sınava ilişkin yoğun kaygısı ve yüksek beklentileri çocuğun üzerindeki baskıyı artırabilir. Bu nedenle ebeveynlerin kendi kaygılarını fark etmeleri ve iletişim biçimlerini gözden geçirmeleri önemlidir.
Çocuğum sınav stresi yüzünden benimle konuşmuyor. Ne yapmalıyım?
Öncelikle hemen çözüm sunmaya veya ders çalışması konusunda konuşmaya çalışmak yerine, çocuğun kendisini ifade edebileceği daha sakin bir alan oluşturabilirsiniz. “Sana ne olduğunu anlamak istiyorum” veya “Hazır olduğunda konuşabiliriz” gibi cümleler iletişim için daha güvenli bir başlangıç olabilir.
Çocuğuma sınav konusunda hiç baskı yapmamalı mıyım?
Amaç tamamen ilgisiz kalmak değildir. Öğrencinin ihtiyaçlarını takip etmek, düzen oluşturmasına destek olmak ve gerektiğinde sınır koymak gerekebilir. Ancak destek ile baskı arasındaki fark önemlidir. Çocuğun yalnızca sonucu üzerinden değerlendirilmemesi ve kıyaslanmaması daha sağlıklı bir iletişime yardımcı olabilir.
Sınav kaygısı için psikolojik danışmanlık alınabilir mi?
Sınav kaygısı öğrencinin günlük yaşamını veya akademik sürecini belirgin şekilde etkiliyorsa psikolojik danışmanlık desteği değerlendirilebilir. Danışmanlık sürecinde öğrencinin kaygısı, sınavla ilgili düşünceleri, performans baskısı ve yaşadığı güçlükler ele alınabilir.
Sınav Kaygısı Konusunda Profesyonel Destek
Sınav döneminde çocuğunuzun kaygısını anlamakta zorlanıyor veya nasıl yaklaşmanız gerektiği konusunda destek almak istiyorsanız, bir psikolojik danışmandan profesyonel destek almayı değerlendirebilirsiniz.
Psikolojik Danışman Sümeyye Şeyma Kan mesleki deneyimleri arasında okul psikolojik danışmanlığı, öğrenci danışmanlığı, sınav kaygısı, okul başarısı ve performans kaygısı alanlarında çalışmalar bulunmaktadır. Ayrıca çocuk ve ergenlerde Bilişsel Davranışçı Terapi eğitimi almıştır.
Bilecik’te yüz yüze psikolojik danışmanlık, farklı şehirlerden başvurular için ise online psikolojik danışmanlık seçenekleri hakkında bilgi almak için iletişime geçebilirsiniz.
